نشر و نوشتار

با اين مقدمه بايد اين پرسش را با دست اندركاران رسانه صد او سيما طرح كرد كه آيا در روزهاي پس از انتخابات و در ارائه اخبار خود چنين معيارهايي را مد نظر داشتند؟  و برنامه هاي آنها توانست پاسخهاي قانع كننده اي به اين پرسشها بدهد؟به گمان ما كه اين چنين نبود.

اين نكته به اين معنا نيست كه دوستان خبرنگارما يا دبيران گروهها و ... با  روند هاي حرفه اي تهيه خبر آشنا نيستند، بلكه سخن اصلي دراين است كه شايد، خداي نكرده!  تعمدي دركار بوده است كه اطلاعات دقيقي از انتخابات به سمع ونظر مردم نرسد و گويي برخي به خبرنگاران صد او سيما توصيه مي كردند و تحذيرشان ميدادند كه از چون و چراكردن در رفتار مجريان ومسئولان ستاد انتخابات پرهيز كنند؟

اين گونه بود كه خبرنگاران صدا و سيما به روزنامه نگاراني تسليم در برابر منبع ( در اصطلاح روزنامه نگاري به اين گروه از خبرنگاران مي گويند تحت تاثير سلطه منبع قرار گرفته اند)تبديل شدند و جالب اين كه به دليل سياستهاي جانبدارانه ، و البته غير منصفانه اجازه  پرسش دربرابراين همه تفاوت درنحوه ارائه اطلاعات ( درمقايسه با دوره هاي قبل) را نداشتند. اما اين انفعال سبب نمي شد كه ذهن كنجكاو مخاطبان از اين تغيير رويكرد صد او سيما د رارائه خبر پرسشهاي اساسي را پيش روي خود ننهد .

  براي درك و دريافت  دقيق تر از اين رويكرد به چند نمونه مصداقي از اين برخوردهاي غير حرفه اي مي پردازيم .

در ساعت 7 بعد از ظهر روز شنبه 25 آذر  شبكه خبر از خبرنگار خود در ستاد انتخابات مي خواهد كه گزارشي از روند برگزاري انتخابات به دست دهد. خبرنگار مقابل مسئول اصلي ستاد مي نشيند و از وي مي خواهد كه آخرين وتازه ترين اطلاعات را در اختيار بينندگان قرار دهد . مسول ستاد ابتدا خبرهايي را از انتخابات خبرگان نقل مي كند و سپس وقتي خبرنگار مي خواهد كه از وي درباره وضعيت انتخابات شوراها بپرسد. خبرنگار – مجري حاضر در استوديو مي گويد كه وقت بسيار ضيق است بايد گزارشي را پخش كنند  واز همكار خود مي خواهد كه  سريعتر اين تماس را تمام كند كه بخش بعدي برنامه پخش شود . خبرنگار حاضر در ستاد اصرار مي كند و خبرنگار حاضر در استوديو بي توجه به اين اصرار ها خداحافظي مي كند و از بينندگان مي خواهد كه گزارش را ببينند .بيننده اي كه مي خواهد اخبار انتخابات شورا در تهران رابشنود ، گمان مي كند كه گزارش بعدي بايد حتما ارزش خبري بيشتري داشته باشد كه خبرنگار – مجري انتشار چنين خبرمهمي را قطع مي كند . اما گزارش بعدي تصاويري معمولي و سوخته است از پرسشهايي با مردم درباره انتخابات كه واجد هيچ گونه ارزش خبري نيست .

ساعت 9 صبح يك شنبه 26 آذر است وهمزمان دو شبكه اول وخبر به پخش مهمترين اخبار روز ، كه طبيعي است انتخابات در راس آن است ، مي پردازند. شبكه اول از همان ابتدا به سراغ ستاد انتخابات رفته و از خبرنگار خود مي خواهد كه گزارشي از آخرين تحولات به دست دهد . در مقابل خبر اول شبكه خبر كه در قاعده بايد مهمترين خبر را ارائه كند، انتشار دوباره و چند باره پيام رئيس جمهوررا بخش مي كند . خبري كه طبيعي است تازگي وطراوت خبرهاي تازه انتخابات راندارد اين از شبكه اي كه نام« خبر» را برخود گذاشته است ، بعيد است كه به بديهي ترين عنصرهاي كار روزنامه نگاري ناآشنا باشد.

اما نكته مهمتر كه نشان مي دهدا صد و سيما رسانه اي مستقل نيست ، همانا نحوه ارائه اخبار خبرگان بوده است. نحوه ارائه اخبارانتخابات درگذشته به اين گونه بود كه د رهر بخش خبري ابتدا تعداد كل آراي ماخوذه اعلام و سپس فهرست برندگان را به ترتيب بيشترين آراي كسب شده اعلام مي كردند. اما صدا و سيما از شب گذشته با فراموش كردن اين رويه خبري با يك عقب گرد كامل در دامچاله اي افتاد كه ستاد انتخابات برايش تدارك ديد. دامچاله اي كه نه تعداد كل آراء را اعلام مي كرد و نه تعداد آراي تك تك افراد را. در اين بخش صد ا و سيما يك عنصراصلي و علمي كار خبري و رسانه اي به عنوان تغييير را از ياد برد. در عنصر تغييركه از عوامل اصلي جذابيت خبري است ، شنونده به دنبال تازه ترين اطلاعات با جزييات خاص هر خبر است . براي نمونه براي كساني كه لحظه به لحظه اخبار انتخابات را تعقيب مي كردند مهم بود كه بدانند راي آقاي هاشمي دقيقا چه ميزان است و ديگران چه فاصله اي با وي دارند . اين درحالي بودكه د رانتخابات سنا ومجلس آمريكا ( كه علاوه بر توجه بر عنصر تغيير توجه به عنصر تضاد رانيز به خوبي در كارشان لحاظ مي كردند) گزارش لحظه به لحظه با زيرنويس مستمر از تغيير رايهاي دموكراتها و محافظه كاران به دست مي داد. اين رويه ،اكنون به عنوان يك روش موثر در همه راي گيري هاي رقابتي و زمانبر از سوي رسانه هاي ديداري و شنيداري جهان اعمال مي شود.

اين رويكرد و بي خبري در انتخابات شوراها ي تهران هم وجود داشت ، جايي كه از پيش ازانتخابات بين هواداران آقاي قاليباف ونيز دولت تضادي شكل گرفته بود و در اين بخش هم صد و سيما به اين عنصر اصلي خبري بي توجه ماند و منفعل عمل كرد.

حال بگذريم كه در همين انتخابات خبرگان هم عنصرتضاد براي اولين بار حضور و بروزي جدي داشت و بسياري از مخاطبان مي خواستند بدانند كه آقاي مصباح چه ميزان راي آورده است و فاصله راي وي با راي آقاي هاشمي چه ميزان است.

در هر حال اگر انصاف ، بي طرفي و دقت را از عناصر اصلي كار خبري و رسانه اي بدانيم و برا ين ها عنصر سرعت را هم بيفزاييم با توجه به شواهد موجود ،رسانه صد او سيما به رغم كارنامه قابل قبول در انتخابات رياست جمهوري ، عقب گردي تاسف بار داشته است و نتوانسته خود رابه عنوان رسانه اي پرسشگر، جسور وپويا كه وظيفه اصلي اش اطلاع رساني كامل و بي طرفانه از انتخابات است ، به مخاطبانش معرفي كند. از سوي ديگر پسنديده نيست رسانه اي كه تا پيش از انتخابات شهروندان را به حضور شوق انگيز در انتخابات ترغيب مي كرد ، و البته مردم هم به خوبي در صحنه حاضر شدند ،‌اين باركه نوبت به اطلاع رساني و خبررساني است ، در انتشار اخبار خساست به خرج دهد و امساك كند.

 به ياد داشته باشيم كه اعتماد مخاطبان و مردم مهمترين سرمايه اي است كه يك رسانه دارد . اين اعتماد دير به دست مي آيد و زود از دست مي رود.