نشر و نوشتار

اول: اگر تغييراتي كه در هر حوزه فكري يا فرهنگي رخ مي دهد با كار كارشناسانه و توجه به تجربه هاي پيشيني همراه نباشد، طبيعي است كه انتقادات سفت و سختي را به دنبال داشته باشد مقاومتهای فراوانی در برابر این تغییرات صورت بگیرد . به خصوص که این تغییرات تکرار تجربه های تلخ و شکست خورده گذشته باشد.
تغيير محل برگزاري نمايشگاه بين المللي كتاب و دوپاره كردن آن، و نيز آيين نامه اي كه براي نحوه ورود و ثبت نام از ناشران تدوين شده، حتي بي توجهي به انباشت تجربه اتحاديه ناشران و كتابفروشان تهران در دوره هاي قبلي نمايشگاه نشان مي دهد كه انتقادات صورت گرفته كه به تازگي با نامه اعتراض آميز جمعي از ناشران شدت افزونتري به خود گرفته، از پايه و مايه منطقي برخوردار است و سكوت دست اندركاران نمايشگاه، هرچه كه باشد، به نفع مهمترين رخداد فرهنگي سال نيست و نخواهد بود.
دوم: در بخشي از سياستهايي كه از سوي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي در بودجه سال آينده پيش بيني شده، حمايت ازبخش خصوصي و نهادهاي مدني گنجانده شده است. باتوجه به اين كه تجربه اداره دوره هاي قبلي بخش داخلي نمايشگاه كتاب تهران از سوي اتحاديه ناشران و كتابفروشان تهران، به عنوان كارآمدترين و شناسنامه دارترين نهاد مدني نشر در وضعيت موجود، موفق ارزيابي شده بود، اين پرسش به ذهن مي آيد كه چرا در برگزاري اين نمايشگاه نام و نشاني از اين نهاد صنفي نيست. البته اين پرسش را هم بايد از هيأت مديره اتحاديه پرسيد كه آيا در اين زمينه كنشمندانه و فعال عمل كردند يا منفعل و بي انگيزه.
سوم: اگر حتي اين گفته وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي را ملاك قرار دهيم (و نه اعتراضات فراوان ناشران و صحافان مبني بر تأخيرات چندماهه در اعلام وصول كتابها) كه تمامي كتابها، اعم از چاپ اول و دوم و... حتي مجوزدار (در دولت قبلي) بايد بررسي شوند، بديهي است كه براي اين كار ابتدا تغيير تيم اداري و سپس فرصت فراختري نياز بود كه همين امر خود عامل مهمي شد تا بسياري از ناشران نتوانند كتابهاي خود را در موعد مقرر چاپ كنند و ميزان آن را حتي به اندازه ۲۵ كتاب (كف كتابهاي ناشران براي حضور در نمايشگاه) سال گذشته برسانند.
بگذريم از آن كه سال قبل نيز معاونت فرهنگي (كه هم اكنون نيز در اين سمت هستند)، ابتدا ۴۰ عنوان كتاب را ملاك قرار دادند كه با اعتراضات ناشران مجبور به عقب نشيني شدند. امسال اما مشاهده مي شود كه در چنين وضعيتي به جاي آن كه انعطافي در كار ايجاد شود، بر شدت  سخت گیری كار افزوده شده است.
آخر: نمايشگاه بين المللي كتاب تهران از معدود نمايشگاه هاي كتابي است كه در آن فروش كتاب هم صورت مي گيرد و برابر آماری با درصد خطای ۲۵ حدود ۱۵ تا ۲۰ میلیارد تومان در بخش داخلی فروش به ثبت رسیده است . بر همين بنيان، بسياري از مردمان (چهره هاي علمي و علاقه مندان كتاب از نقاط دور كشور) به اين نمايشگاه مي آيند و گاه بسياري از احتياجات يك ساله خود را از همين نمايشگاه خريداري مي كنند. این کار به جهت صرفه جویی در وقت و هزینه صورت میگیرد که البته به لحاظ اقتصادی هم به صرفه خریداران کتاب است.
پس دوپاره كردن نمايشگاه، اولين هدفي را كه خدشه دار مي كند، همان خريداران كتابند كه از قرار در زمره سياستهاي اصلي وزير  ارشاد (توجه به خوانندگان) قرار دارد. سیاستی که  بدون هیچ مبنای منطقی و آماری معتقد است دوره توجه ناشران گذشته و باید به خوانندگان توجه کرد( من روزی این سیاست را نقد خواهم کرد) اما اگر همین سیاست را بخواهیم تایید کنیم   دوپاره كردن نمايشگاه  ضد چنین سیاستی است و چنین برخوردی با نمایشگاه و ناشران  به معنی بی توجهی به نیازهای مخاطبان کتابها هم هست  و می توان از آن این گونه مراد کرد که مسولان ارشاد با  بار كردن هزينه و وقتي اضافه بر تمامي شهرستانيها و البته شهروندان تهراني خود سیاست حمایت از خوانندگان را در نخستین گامهای آن زیر سوال برده اند .

توصيه نگارنده اين است كه به مانند دوره هاي گذشته با رايزني و مشورت با دست اندركاران پيشين نمایشگاه از جمله اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران، شهرداري و شوراي شهر تهران، راهنمايي و رانندگي، اصل را بر يكجا برگزار شدن قرار دهند و امور ديگر  همانند ساعت حضور در نمایشگاه را تغییر دهند.

مطالب مرتبط:

نامه سرگشاده جمعي از ناشران كشور به وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي

برای حل مشکل نمایشگاه کتاب تهران به دیدار وزیر ارشاد می رویم

شوك به بازار بى رمق

سخنان مدیر نشر چشمه درباره دوپاره شدن نمایشگاه

سخنان جلال فهیم هاشمی

نامه اتحادیه ناشران هنوز پاسخی نیافته ا ست

گزارشی دیگر از خبرگزاری مهر

این روزها خبر می رسد که بخشی از کتابهای مانده در انبار وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی قرار است با تخفیف ۵۰ درصدی در نمایشگاههای استانی به فروش برسد . نگارنده از همان ابتدا با برگزاری نمایشگاههای شهرستانی به این شیوه مخالف بودم چرا که سبب می شد و می شود که هزینه های فراوانی صرف شود و از سوی دیگر کتابفروشی های شهرستانی که همین گونه هم ضرر می دهند عملا کار و کاسبی خود را تعطیل و در بهترین حالت به یک لوازم التحریر فروشی تبدیل شوند . حال که می شنویم قرار است در این نمایشگاه هها تخفیف ۵۰ درصدی داده شود باید فاتحه کتابفروشی ها را خواند . این تخفیف البته یک نشانه دیگری هم دارد و آن اینکه وضعیت کتاب و بازار فروش آن به بحرانی ترین وضعش در یکی دو دهه اخیر رسیده است.

با اعلام ۱۲ نامزد تایید صلاحیت شده  مشخص شد که تقریبا چهره های اصلی در میان تایید صلاحیت شدگان قرار دارند . اکنون نمایشگاه بین المللی کتاب تهران فرصت مناسبی است تا چهره های اصلی نشر کشور به تبیین دیدگاههای خود  در زمینه مسائل صنفی عرصه نشر بپردازند . خبر کامل را دراینجا بخوانید . به زودی تجلیلی درباره انتخابات این دوره خواهم نوشت .اینجا خبر را بخوانید

تاکنون با خود فکر کرده اید که امکان دارد آدمی نویسنده ای خوب باشد  اما آدم رند هم باشد . برای من چنین دوگانگی طبیعی است  چرا که بسیاری را دیده ام که نمونه ای از آنها را هم اینکه می توانید بشناسید. خسرو شاکری نویسنده کتاب " پیشینه های اقتصادی و اجتماعی  جنبش مشروطیت و انکشاف سوسیال دموکراسی " که از سوی نشر اختران به تازگی به بازار کتاب راه یافته است نمونه ای از آن رندان پخته خواراست که با هزینه دیگران  کتابی ترجمه شده توسط دیگران را به نام خود انتشار داده است . اصل ماجرا در سایت انتشارات ققنوس   آمده است و نشان می دهد که پدیده بی اعتنایی به حق و حقوق دیگران بیش از آنکه به سرزمینی که در آن زندگی می کنیم وابسته باشد ( آقای شاکری در غرب می زیند ) به وجدان و اخلاق فردی آدمها بسته است و حقوق و قضا و دادگاه  هرچه قدر قدرت و اختیار داشته باشد وقتی فرد نخواهد به ضوابط و معیارهای اخلاقی و حتی حقوقی پای بندی نشان دهد نمی توان کاری از پیش برد. البته من شنیده ام که قانون کپی رایت در کشورهای دیگر بسیار سفت و سخت است  اما نمی دانم این قانون با نویسنده ای که از کار مترجم کتابش به رندانه ترین شیوه استفاده کرده است چه می تواند بکند.

این نکته را هم بگویم که کتاب آقای شاکری ( که من درنمایشگاه فرانکفورت با وی گفت و گویی انجام دادم که متاسفانه نوار آن را گم کرده ام) اثری خواندنی ُ محققانه و قابل اعتنا است و خواندن آن را به علاقه مندان تاریخ معاصر به خصوص مشروطه توصیه می کنم.

 پیش از آنکه به مطلب اصلی بپردازم میلی از دوست خوبم خسرو ناقد دریافت کرده ام که درآن ترو تازه های نشر درآلمان را در سایتش معرفی کرده است که درصورت تمایل می توانید اینجا را بخوانید

 اول :براي سومين سال پياپي شهرداري تهران نمايشگاهي(در مصلي تهران) را  برگزار خواهد كرد كه مدارس سطح شهر تهران مي توانند با مراجعه به آن براي كتابخانه هاي مدارس خود كتابهايي را انتخاب كنند . بر اساس اين طرح هر مدرسه با توچه به سقف بودجه اي كه از سوي سازمان فرهنگي هنري شهرداري تهران  به آن اختصاص مي يابد، به كار انتخاب عناوين كتابهايي مي پردازد كه در نمايشگاه موجود است . وزارت فرهنگ وارشاد اسلامي و كتابخانه ملي نيز با اختصاص بودجه هايي قابل توجه دراين امر مشاركت جسته اند. بودچه اختصاص يافته به اين طرح بالاي يك ميليارد و پانصد ميليون تومان عنوان شده  است.

دوم : طبيعي است كه مشاركت شهرداري تهران در چنين برنامه ها و اختصاص بودچه وامكانات به آن را بايد ستود . همچنين بايد از وزارت فرهنگ وارشاد اسلامي ونيز كتابخانه ملي سپاسگزار بود كه در چنين برنامه فرهنگي مشاركت جسته اند . برنامه اي كه هدف اصلي آن به گسترش كتاب و كتابخواني از يك سو و كمك به ناشران و نويسندگان وكتابهاي مناسب از ديگر سو است . اما پرسشي كه دراين ميانه اهميت مي يابد چگونگي انتخاب عناوين كتابهايي است كه قرار است در اين نمايشگاه به نمايش گذاشته شود . اين پرسش هنگامي اهميت مي يابد كه دريابيم نشر كشور و برخي از ناشران شناخته شده با بحران كمبود نقدينگي روبرو بوده و  هستند و قرار گرفتن كتابهاي آنها دراين سبد مي تواند رمقي به اين پيكر نیمه جان ببخشد. همين امر سبب شده بود كه برخي از طرحهاي يارانه اي همانند خريد كتاب با اقبال ناشران  روبرو شود .اقبال ناشران به طرح خريد كتاب به رغم برخي انتقادات به تركيب هيئت انتخاب، به  دليل شفافيت موجود در  تمامي مراحل آن قابل اعتنا وتاثير گذار بود . درآن  طرح بدون توجه به اينكه كتابي كه به كميته خريد كتاب راه مي يابد ، از چه ناشر يانويسنده اي است ، با توجه به آيين نامه و ضوابط خريد كتاب از ناشران كتابها خريداري مي شد و در هر نوبت نيز اسامي تمامي كتابهاي خريداري شده  با تعداد هر عنوان و قيمت آن در نشريه كتاب هفته منتشر مي شد . اين گونه تمامي ناشران در مي يافتند كه از هر ناشري چه تعداد كتاب ، با چه قيمتي خريداري شده است .

طرح اهداي كتاب به مدارس اگر چه در سوي اول آن كه از مدارس مي خواهند به نمايشگاه آمده و عناوين كتابها را انتخاب كنند ، شفاف(آن هم تاحدودي )  است ،اما در سوي ديگرش چندان شفاف به نظر نمي رسد . در واقع نگارنده و برخي از ناشران  نمي دانند كه نحوه قرار گرفتن عناوين  اين كتابها در  نمايشگاه بر اساس چه ضوابطي صورت گرفته است و اگر  هيئت داوراني در اين زمينه به  گزينش اين كتابها وناشران براي ورود و نمايش دادن آثارشان در مجموعه شهرداري دست مي يازند معيارها و ملاكهاي انتخاب يك كتاب و نيز رد شد ن يك كتاب در چيست ؟

 و اگر چنين مجموعه اي وجود دارد ، چرا اعضاي آن معرفي نمي شوند واصولا نحوه انتخاب هيات داوران چگونه است و چه تركيبي در آن وجود دارد و آيا از نهادهاي صنفي نشر همانند اتحاديه و تعاوني ناشران در اين تركيب بروز و ظهوري دارند و اگر نه چرا ؟ پرسش آخري از آن بابت مطرح مي شود كه شهردار تهران يكي از وظايف خود را توجه به نهادهاي صنفي نشرو و اصولا گسترش شهروند مداري عنوان كرده بودند. بر بنيان چنين ديدگاهي  رعايت حقوق شهروندي در اين نمايشگاه را با چه معیارهایی باید سنجید و از آن اطمینان حاصل کرد. طبيعي است كه دغدغه اصلي دست اندركاران اين نمايشگاه انتخاب كتاب خوب و معرفي آن از طريق همين نمايشگاه به مدارس تهران است ، اما با توجه به اينكه در دو نمايشگاه پيشين برخي اعتراضات نسبت به نحوه انتخاب كتابها و عناوين مورد نظر صورت گرفته بود ، پسنديده است ، سازمان فرهنگي هنري شهرداري تهران ساز و كاري را (همانند ساز و كاري كه در هيئت خريد كتاب لحاظ شد) لحاظ كند كه معترضان  به شيوه اي شفاف بتوانند اعتراضات خود را پي گيري نمايند.اين كار سبب مي شود كه سيستم به مرور به اشكالات كار خود پي ببرد و روند امور به سمت اصلاح شدن پيش برود . درغیر این صورت باید بر آن سخنان و هدفها با دیده تردید نگریست.